မကွေးတိုင်းဒေသကြီး

ပထဝီဝင်အနေအထား

ဧရာဝတီမြစ်သည် တိုင်းဒေသကြီး၏ အလယ်ဗဟိုကိုဖြတ်သန်းလျက် မြောက်မှတောင်သို့ စီးဆင်းသည်။ ဧရာဝတီမြစ်၏ အရှေ့ဘက်ခြမ်းဒေသများသည် မြေပြန့်များဖြစ်ပြီး၊ အနောက်ဘက်ခြမ်းဒေသများသည် ရခိုင်ရိုးမ၏ အရှေ့ဘက် ရေဝေကြောဖြစ်သည်။

ဧရာဝတီမြစ်အတွင်းသို့ အရှေ့ဘက်ခြမ်းမှ ပင်းချောင်း၊ ယင်းချောင်း၊ ဒေါင်းနေချောင်းစသည့် ချောင်းကြီးများ၊ အနောက်ဘက်မှ ချင်းတွင်းမြစ်၊ စလင်းချောင်း၊ မုန်းချောင်း၊ မန်းချောင်းနှင့် မင်းတုန်းချောင်းများ စီးဝင်လျက်ရှိသည်။

ရာသီဥတု

မကွေးတိုင်းဒေသကြီးသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အလယ်ပိုင်းချိုင့်ဝှမ်းဒေသဖြစ်၍ မိုးအလွန်နည်းပြီး ပူပြင်းသောရာသီဥတုရှိသည်။

ခရိုင်နှင့်မြို့နယ်များ

မကွေးတိုင်းဒေသကြီးသည် ခရိုင် (၇) ခရိုင်နှင့် မြို့နယ်ပေါင်း (၂၅) မြို့နယ်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး မြို့ပေါင်း (၃၂) မြို့၊ ရပ်ကွက်ပေါင်း (၂၀၂) ခု၊ ကျေးရွာအုပ်စုပေါင်း (၁၅၃၈) အုပ်စုနှင့် ကျေးရွာပေါင်း (၄၇၉၀) ရွာ ပါဝင်ပါသည်။

ခရိုင် (၇) ခု

1. မကွေးခရိုင်
2. ချောက်ခရိုင်
3. မင်းဘူးခရိုင်
4. သရက်ခရိုင်
5. အောင်လံခရိုင်
6. ပခုက္ကူခရိုင်
7. ဂန့်ဂေါခရိုင်

လူဦးရေ

၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ မကွေးတိုင်းဒေသကြီးတွင် လူဦးရေ (၃.၉) သန်း နေထိုင်ကြပြီး ကျေးလက်နေပြည်သူပေါင်း ၈၅ ရာခိုင်နှုန်း ရှိပါသည်။ လူဦးရေသိပ်သည်းဆမှာ တစ်စတုရန်းကီလိုမီတာတွင် (၇၆) ဦးဖြစ်ပါသည်။

ပညာရေး

မကွေးတိုင်းဒေသကြီးတွင် တက္ကသိုလ်၊ ဒီဂရီကောလိပ်၊ ကောလိပ်နှင့် သိပ္ပံကျောင်းပေါင်း (၁၈) ခုရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ —

1. မကွေးတက္ကသိုလ်
2. ပခုက္ကူတက္ကသိုလ်
3. ရေနံချောင်းတက္ကသိုလ်
4. ဆေးတက္ကသိုလ်၊ မကွေး
5. အခြေခံကျန်းမာရေးတက္ကသိုလ်
6. နည်းပညာတက္ကသိုလ် (မကွေး)
7. နည်းပညာတက္ကသိုလ် (ပခုက္ကူ)
8. ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ် (မကွေး)
9. ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ် (ပခုက္ကူ)
10. မကွေးပညာရေးဒီဂရီကောလိပ်
11. ပခုက္ကူပညာရေးဒီဂရီကောလိပ်
12. အစိုးရစက်မှုလက်မှုသိပ္ပံ (မကွေး)
13. အစိုးရစက်မှုလက်မှုသိပ္ပံ (ရေနံချောင်း)
14. အစိုးရစက်မှုလက်မှုသိပ္ပံ (ချောက်)
15. အစိုးရစက်မှုလက်မှုသိပ္ပံ (သရက်)
16. အစိုးရစက်မှုလက်မှုသိပ္ပံ (ဂန့်ဂေါ)
17. အစိုးရစက်မှုလက်မှုသိပ္ပံ (ပခုက္ကူ)
18. သူနာပြုသိပ္ပံ (မကွေး)

ရေနံမြေများ

မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၏ အဓိကတွင်းထွက်သယံဇာတမှာ ရေနံနှင့် သဘာဝဓာတ်ငွေ့ဖြစ်သည်။ ရေနံမြေများမှာ —

1. ချောက်ရေနံမြေ
2. ရေနံချောင်းရေနံမြေ
3. ထောက်ရှာပင်ရေနံမြေ
4. မင်းဘူးရေနံမြေ
5. မန်းရေနံမြေ
6. ကျောက်ခွက်လက်ပံတိုရေနံမြေ

အဓိကထွက်ကုန်များ

မကွေးတိုင်းဒေသကြီးသည် ပဲမျိုးစုံနှင့် ဆီထွက်သီးနှံများ အဓိကစိုက်ပျိုးပြီး “မြန်မာပြည်၏ ဆီအိုးကြီး” ဟု တင်စားခေါ်ဝေါ်ရသည့် တိုင်းဒေသကြီးဖြစ်သည်။

မြေပဲ၊ နှမ်း၊ နေကြာ၊ ပဲအမျိုးမျိုး၊ ဟင်းသီးဟင်းရွက်အမျိုးမျိုး၊ စပါး၊ ပြောင်း၊ ကျွန်းသစ်၊ ပိတောက်၊ အင်၊ အင်ကြင်း၊ သစ်ရာ၊ ပျဉ်း၊ ပျဉ်းကတိုး၊ ဝါးအမျိုးမျိုးနှင့် အာလူး စသည်တို့ကို အဓိကစိုက်ပျိုးကြသည်။

စက်မှုလုပ်ငန်းများ

မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၏ အဓိကစက်မှုဇုန်များမှာ ပခုက္ကူစက်မှုဇုန်နှင့် ရေနံချောင်းစက်မှုဇုန်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ထင်ရှားသည့် စက်ရုံများမှာ —

1. ချောက် ရေနံချက်စက်ရုံ
2. မန်းသံပုရာကန် ရေနံချက်စက်ရုံ
3. မန်း ရေနံမြေသဘာဝဓာတ်ငွေ့ဓာတ်အားပေးစက်ရုံ
4. ကျွန်းချောင်း ဓာတ်မြေသြဇာစက်ရုံ
5. စလေ ဓာတ်မြေသြဇာစက်ရုံ
6. သရက် ဘိလပ်မြေစက်ရုံ
7. ပခုက္ကူ ဗာဂျီးနီးယားဆေးပေါင်းစက်ရုံ
8. ပွင့်ဖြူ ချည်မျှင်စက်ရုံ
9. မကွေး ဆပ်ပြာစက်ရုံ

ထင်ရှားသော နေရာများ

မကွေးတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ ထင်ရှားကျော်ကြားသည့် နေရာများမှာ —

1. မြသလွန်စေတီတော် (မကွေးမြို့)
2. မန်းရွှေစက်တော်ဘုရား (မင်းဘူးမြို့)
3. စက္ကိန်းတဲဘုရား (မင်းဘူးမြို့)
4. နဂါးပွက်တောင် (မင်းဘူးမြို့)
5. စန္ဒကူးနံ့သာ ကျောင်းတော်ရာဘုရား (ပွင့်ဖြူမြို့)
6. သီဟိုဠ်ရှင်ဘုရား (ပခုက္ကူမြို့)
7. တန့်ကြည့်တောင်စေတီ (ပခုက္ကူမြို့)
8. ဖောင်တော်ဦးဘုရား (ဆင်ဖြူကျွန်းမြို့)
9. ငါးမျက်နှာစေတီနှင့် ငါးမျက်နှာကန် ဆုတောင်းပြည့်ဘုရား (ဆင်ဖြူကျွန်းမြို့)
10. စလေ ရုပ်စုံကျောင်း
11. ဗိဿနိုးမြို့ဟောင်း (တောင်တွင်းကြီးမြို့)
12. ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းပြတိုက် (နတ်မောက်မြို့)
13. မဟာဝိသုတာရာမပါဠိတက္ကသိုလ် (ပခုက္ကူမြို့)
14. မင်းလှခံတပ်
15. ကွေ့ချောင်းခံတပ်
16. ယောဒေသ
17. စွန်တောင် (ချွန်းတောင်) — ရခိုင်ရိုးမတောင်တန်းတွင် အမြင့်ဆုံးတောင်ဖြစ်ပြီး အမြင့်ပေ ၆၅၂၇ ပေရှိသည်။

ထင်ရှားသည့် မြစ်ကူး၊ ချောင်းကူး တံတားကြီးများ

1. အနော်ရထာတံတား (ချောက် - ဆိပ်ဖြူ)
2. ဧရာဝတီတံတား (မကွေး) (မကွေး - မင်းဘူး)
3. ဧရာဝတီတံတား (မလွန်) (မိချောင်းရဲ - မလွန်)
4. ဧရာဝတီတံတား (ပခုက္ကူ) (ပခုက္ကူ - ပုဂံ)
5. မုန်းချောင်းတံတား (ပွင့်ဖြူ - ရှောက်တော)
6. မန်းချောင်းတံတား (စကု)
7. ယင်းချောင်းတံတား (မကွေး)
8. ပင်းချောင်းတံတား (ရေနံချောင်း)
9. နွယ်တံမယ်တံတား (ဆင်ဖြူကျွန်း)
10. ဒေါင်းနေချောင်းတံတား (ရေနံချောင်း)
11. ဆားပွက်ချောင်းတံတား (မင်းဘူး)
12. မုန်းချောင်းတံတား (မဲဇလီ)

စာပေ၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ရိုးရာဓလေ့

မကွေးတိုင်းဒေသကြီး အနောက်ခြမ်းဒေသများဖြစ်သော မင်းတုန်း၊ ငဖဲ၊ စေတုတ္တရာ၊ ဆော၊ ထီးလင်းနှင့် ဂန့်ဂေါမြို့နယ်များတွင် မြေပြန့်ချင်းလူမျိုးများ နေထိုင်ကြသောကြောင့် ချင်းတိုင်းရင်းသား ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံများကို တွေ့ရှိရပါသည်။

ထို့ပြင် ပခုက္ကူတောင်တန်းဒေသ၏ ထီးလင်း၊ ဂန့်ဂေါ၊ ဆော စသည့် မြို့ (၃) မြို့သည် ဗမာမျိုးနွယ်စုတွင်ပါဝင်သော ယောလူမျိုးများ နေထိုင်ရာအရပ်ဖြစ်ပြီး ယောဒေသဟု ခေါ်တွင်သည်။

ဆင်ဖြူကျွန်းဒေသ ကျပင်းမြို့ဟောင်းရှိ ပျူခေတ်ရှေးဟောင်းအမွေအနှစ် မြေအိုးဆေးရိုးများကို တွေ့ရသည်။ ယောဒေသ၏ စကားသံသည် စံမြန်မာစကားနှင့် အသံထွက်အနည်းငယ်ကွဲလွဲသည်။ ယောဒေသမှထွက်သော ယောလုံချည်ကို ကိုလိုနီခေတ်က မြန်မာလူမျိုးတို့၏ ရိုးရာဝတ်စုံအဖြစ် ဝတ်ဆင်ခဲ့ကြသည်။

မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၏ မြေပုံ